ENERJİ KAYNAĞI OLARAK KÖMÜRÜN ROLÜ
Kömür yüzyıllardır enerji kaynağı olarak kullanılmaktadır. Roma İmparatorluğu döneminde ticareti olmakta olan kömür, 19. yy.'da Sanayi Devrimi'nin yakıtını sağlamakla kalmadı; aynı zamanda 20.yy.'da elektrik çağının roketini ateşledi. Günümüzde elektrik enerjisinin %37'lik kısmı kömürden üretilmektedir. Aynı zamanda dünya demir-çelik endüstrisi de kömüre bağlıdır ve metal sanayisinin ana girdilerinden biridir.
1960'lara kadar kömür dünyanın temel enerji kaynağıydı, 1960ların sonlarında bu liderlik petrol tarafından devralındı. Fakat kömürün elektrik enerjisi sağlamadaki öneminden dolayı önümüzdeki yüzyılın ilk yarısında bu liderliği geri alacağı tahmin ediliyor. .(coal power for progress fourth edition)
Diğer fosil enerji kaynaklarının (petrol ve doğal gaz) ile alternatif enerji kaynaklarının( nükleer ve yenilenebilir gibi) önemi yadsınamaz. Bugün, bunların hiçbiri sorunsuz ve uzun dönemli ekonomik enerji kaynağı değildir.
Yenilenebilir enerji kaynakları: su, rüzgar, güneş, biokütle, dalga ve gelgit güç sağlamada alternatif kaynak olabilirler. Bununla birlikte ekonomik fayda ve çevresel kabul edilebilirlikle ilgili problemlerle karşı karşıyalar.
Kömür neden bu kadar önemli? Bunun sebeplerini şöyle sıralayabiliriz:
• Rezerv: Dünya kömür rezervleri 50'den fazla ülkede bulunmakta ve bugünkü kullanımla 230 yıl yetecek kömür rezervi olduğu tahmin edilmektedir.
• Güvenli:Kömür durağan olduğu için taşınması, depolanması ve kullanılması en kolay fosil yakıttır.
• Garantili:Kömür rezervleri bir.ok ülkede dağınık olduğu için tekelleşme ve bunun sonucu alıcıların zor durumda kalması zordur. Alıcılar hemen başka kaynaklara yönelebilir.
• Temiz: Bugünkü teknoloji kullanılarak çevreye zarar vermeden kömür yakılabilir.
• Fiyatlara Duyarlı: Kömür, global olarak modern dünyada hayati derecede önemli olan elektrik enerjisini sağlamada rekabet yaratır. Bütün dünyada elektrik enerjisinin ana kaynağıdır .(coal power for progress fourth edition)
Küresel populasyon büyüyor ve yaşam standartları gelişen dünyada yükseliyor. Bunun sonucu olarak da uluslar arası enerji talebi dramatik bir oranda artıyor. Kömür en fazla rezerve sahip, geniş bir şekilde yayılmış, güvenli ve ekonomik fosil yakıt olarak bütün bu yükselen isteği karşılayabilir.
Enerji talebi özellikle güçlü bir şekilde ve devamlı olarak büyümeye devam ediyor; özellikle gelişmekte olan ülkelerde enerji ekonomik büyüme ve yoksulluğun azalması için gerekli olmaktadır.
Bütün enerji kaynakları talebi dengeli ve çeşitli olarak karşılayacak olmalıdır. Dünyada birincil enerji kaynaklarının en önemlisi ve en ucuzu kömür olarak görülmektedir. 2001 yılındaki tüm dünya toplam enerji tüketiminin %23,3'ü kömür ile karşılanmıştır.
Tüm gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler öncelikle arz güvenliği yüksek olan kendi öz kaynaklarını kullanmaktadırlar. Kömür global enerji güvenliği için hayati öneme sahiptir: bol miktarda, zararsız bir şekilde elde edilebilir, güvenli, kolay ve güvenli bir şekilde taşınabilir. Dünya enerji rezervinin %69unu kömür oluşturmaktadır.
Enerji açığı bulunan dünyada kömürün diğer fosil yakıtlara karşı üstünlüğünü sağlamlaştırmak için zararlı gaz ve diğer emisyonları azaltmalıdır. Gelişen teknoloji kömürü çevreye uyumlu enerji kaynağı haline getirmiştir. Aynı zamanda büyük ekonomik ve sosyal gelişme ile enerji güvenliğine sağladığı katkıyı da devam ettirmelidir. Petrol ve doğal gaz kaynaklarının azalması nedeniyle kömür dünyada stratejik bir madde haline gelmektedir ve enerji yatırımları bu yönde yapılmaktadır.

KÖMÜRÜN DİĞER YAKITLARLA KARŞILAŞTIRILMASI
Arz Güvenliği
Mevcut hali ile AB enerji talebinin % 41'ini petrol, %22'sini doğal gaz, %16'sını kömür, %15 ‘ini nükleer enerji ve % 6'sını da yenilenebilir kaynaklardan karşılamaktadır.

Şekil 3.1 Dünya bulunmuş rezervleri (BP 2002)
Dünya kömür rezervleri ise önemli miktarlarda olup, bu rezervler geniş bir dağılım göstermektedir. Kömür 50'den fazla ülkede üretilmekte olduğundan arz güvenliği vardır. Buna karşılık, petrol rezervlerinin %65 ‘i Orta Doğu'da ve doğal gaz rezervlerinin %70'i Orta Doğu ve BDT ülkelerinde bulunmaktadır. Kömür arzının ve fiyatlarının dünyanın herhangi bir yerindeki olaylardan dolayı etkilenmesi olasılığı çok azdır. Kömür konusunda dünyada gelişmiş bir altyapı vardır, kömür depolanabilir ve kolaylıkla piyasaya sunulabilir. Ayrıca, kömürün taşınmasında tehlike yoktur. Tüm bunlara ilaveten, birinci ve ikinci petrol krizleri esnasında görülmüştür ki, kömür fiyatı petrol fiyatı kadar artmamıştır. Dünya elektrik üretiminde % 40'lık paya sahip olan kömür, günümüzde enerji endüstrisinin önemli bir temel taşıdır. Şu anki tüketim kapasiteleri ile kömür daha 230-240 yıllık bir potansiyele sahiptir. Dünya genelindeki elektrik enerjisi üretiminde % 40'lık payı olan kömür, Polonya ve Güney Afrika'da %90, Çin'de %80'den fazla, Çek Cumhuriyeti, Yunanistan ve Hindistan'da %70'den fazla ve ABD'de ise %52 civarında bir paya sahiptir. Kömür üretimi olmayan Danimarka ve Hollanda'da kömürün elektrik enerjisi üretimindeki payı %59 ve %42'dir
Doğal gaz arz güvenliği uzun vadede günümüzden daha kritik bir hal alacaktır. Günümüze kadar, Avrupalı gaz tüketicileri taleplerini istikrarlı piyasalardan uzun vadeli “al ya da öde” esaslı anlaşmalarla sağlamışlardır. Fakat, doğal gaz tüketimindeki hızlı artış Avrupa'nın ithal kaynak bağımlılığını arttıracaktır. Eurogas tarafından yapılan tahminlere göre, doğal gazda AB'nin dışa bağımlılığı 2005 yılında % 50, 2010 yılında % 52 ve 2020 yılında %71 olacaktır. Rusya'nın gaz sevkiyatını durdurması durumunda AB'nin enerji arz güvenliği 1 yıldan azdır

Şekil 3.2 Dünyadaki bulunmuş fosil yakıt rezervleri (BP 2002)
Kömür enerji çeşitliliğinin güvenliğini çeşitli yollarla sağlar:
• Kömür rezervleri çok geniş ve jeopolitik ya da güvenlik problemleri olmadan tahmin edilebilir bir gelecek için elde edilebilir.
• Kömür enerji santralarında kolay bir şekilde depolanabilir ve acil durumlarda çok çabuk bir şekilde kullanılabilir
• Kömür bazlı enerji hava koşullarına bağlı değildir ve rüzgar ile ve su enerjisi için bir yedek olarak kullanılabilir.
• Kömür yüksek basınçlı boru hatlarına ve kendisine adanmış bir kaynak yoluna ihtiyaç duymaz.
• Kömür kaynak yolları çok pahalı bir şekilde korunmaya ihtiyaç duymaz.
Bu belirleyici nitelikler etkili ve rekabetçi enerji pazarının oluşumunu kolaylaştırmakta ve enerji fiyatlarını yakıtlar arası rekabette durağanlaştırmaya yardım etmektedir.
Sürdürülebilir Kalkınma
Kömür sürdürülebilir kalkınmanın temel üç direğinin üzerinde temel bir role oynuyor.
Ekonomik:
• Kömür dünya elektriği'nin %39'unu ( diğer iki en geniş kaynağın yaklaşık iki katı) ve dünya çeliğinin % 70' ini üretiyor (IEA 2002a ve WCI 2003a).
• Enerji santrallerinde kömürün kullanımı 2030 yılında % 60 artacağı tahmin ediliyor (IEA 2002a)].
• Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde milyarlarca dolarlık kazanç sağlayacak faydaları.
Sosyal:
• Gelişmekte olan ülkelerde 1.6 milyar insan elektriğe ulaşamıyor: bir çoğu için kömür elektriğe ulaşmaları ve daha iyi bir yaşam için yol olacak (IEA 2002a).
• Geçen 20 yıl boyunca yaklaşık 1milyar insan kömür sayesinde elektrikle tanıştı.
• Kömür dünya genelinde 7milyon istihdam sağlıyor ve kömür üretimi bir çok ülkede kilit ekonomik aktivitedir (WCI 2002a).
Çevresel:
• Son 20 yıl içerisinde tüketimin artmasına rağmen, kömür yakmaktan kaynaklanan emisyonlarda büyük miktarda düşüş var.
• İleri modern teknolojiler kömürün ekonomik ve sosyal avantajlarını çevresel gelişmeyi sağlayacak şekilde kombine edebilir.
• Eğer kömür kullanan güç santralleri şu an Almanya'nın etkinlik seviyesine getirilseydi, sadece bundan sağlanan CO2 indirimleri Kyoto işlemlerinden sağlanandan daha fazla olurdu(WCI 2003b).
• Uzun vadede, yeni kömür bazlı teknolojiler, gazifikasyon ve karbon yakalama ve coğrafi el koyma gibi, kabul edilebilir bir maliyetle çok düşük yada da sıfır emisyon elde etmeyi teklif etmektedir.
Tüm kirliliğin nedeni gibi gösterilen kömürün sera etkisine metan, karbon dioksit ve azot oksitler yolu ile neden olduğu payı % 19 olup, diğer kirleticilerden kaynaklanan sera etkisi payı ise % 81 seviyelerindedir. Ayrıca alternatifi olan fosil yakıtlarla karşılaştırıldığında kömür özellikle nakliyesi esnasında güvenlidir. Petrol taşıyan ve İngiltere'de batan Amoco Cadıx veya Alaska'da batan Exxon Valdez'in yıllarca süren çevresel etkileri ile İspanya açıklarındaki petrol tankeri vakası hala hatırlardadır. Kömür taşıyan bir geminin batması bir çevre felaketi olarak algılanmamaktadır